plyta glowna

Na co zwrócić uwagę kupujac płytę?

Jest to artykuł z serii Jak składać PC

Płyta główna jest jednym z najważniejszych elementów komputera. Ten podzespół jest swego rodzaju szkieletem dla całego zestawu – wyznacza jego możliwości, stabilność działania oraz określa jak bardzo możemy rozbudować zestaw w przyszłości.  Do tego elementu podłączamy wszystkie podzespoły komputerowe. Ceny płyt są bardzo szeroko rozłożone – od 160zł za najtańsze po nawet 1700zł za te z najwyższej półki. Sam temat płyt głównych to temat rzeka. Początkowo chciałem opisać wszystko w jednym artykule jednak ciężko Wam będzie przeczytać artykuł na kilkadziesiąt tysięcy słów, dlatego też podzielę go na kilka mniejszych, wydawanych co kilka dni.

Jaką płytę kupić? Ile na nią wydać? I czy  opłaca się wydawać naprawdę duże sumy na płytę główną do zestawu jaki składamy?  Postaram się opisać dokładnie czym różnią się płyty główne i na co należy zwrócić uwagę, gdy będziemy wybierać płytę idealną dla nas.

Podział płyt głównych

Płyty główne podzielone są na cztery segmenty cenowe dla każdej z architektur. Są oczywiście różne wariacje dla każdego z poszczególnych segmentów i opisana tutaj specyfikacja ilości łączy czy zastosowanych technologii może się różnić ze względu na stosowanie przez producentów dodatkowych kontrolerów firm trzecich. Opiszę Wam wszystkie, które przedstawia Intel w oficjalnej specyfikacji.

Możemy wyróżnić zestawy budżetowe, do biura(business), wysoka półka wydajnościowa oraz serwery. Nie oznacza to jednak, że w zestawie do multimediów nie możemy zastosować segmentu ‘do biura’ – to niejednokrotnie lepszy wybór.

Chipset czyli…

Chipsetem nazywamy mikroukład albo ich grupę od których zależy ogólna wydajność płyty głównej, a więc szybkość przesyłanych informacji. Na chipset składa się mostek południowy oraz północny. Ten pierwszy organizuje ruch pomiędzy wszelkimi macierzami dyskowymi, a więc HDD, SSD, napędami CD, DVD oraz innymi pamięciami masowymi. Mostek północny natomiast odpowiada za zarządzanie ruchu informacji pomiędzy pamięcią RAM, a procesorem, częstotliwością magistrali FSB oraz kontrolą portu PCIe odpowiedzialnego za kartę graficzną. Trzeba też napomnieć, że w nowoczesnych płytach głównych mostek północny jest wbudowany w procesor, a co za tym idzie producent posiada pełną kontrolę nad maksymalną prędkością z jaką układy będą działać(FSB, taktowanie pamięci ram) – mowa tutaj o Intelu. Jego konkurent nie zastosował jeszcze tego rozwiązania, jednakże ma to nastąpić przy okazji najnowszej mikroarchitektury Zen.

Sekcja zasilania płyty

137d

Sekcje zasilania procesora w płycie głównej są pierwszą rzeczą, na jaką musimy zwrócić uwagę podczas wybierania płyty głównej. Dlaczego? Otóż od tego zależeć będzie stabilność działania układu, szczególnie jeśli chcemy wybrać odblokowany procesor który poobierać będzie znacznie więcej energii niż wersja zablokowana. Przykład? Niektóre procesory generacji haswell posiadają TDP na poziomie 85W, a jego podkręcone odpowiedniki mogą pobierać nawet 170W!! Czyli, aż dwa razy więcej!

Sekcja zasilania składa się z kontrolera PWM, sterownika MOSFET, układów tranzystorów MOSFET(tradycyjnych), dławikiów, zespołu kondensatorów i obwodów z nim związanych. Najważniejszymi z nich są:

  • Tradycyjne układy tranzystorów MOSFET – a więc układ, który jest wykorzystywany w sekcji zasilania procesora, gdzie górny i dolny tranzystor MOSFET oraz sterownik MOSFET stanowią 3 odrębne chipy.
  • Sterownik MOSFET – pierwsza linia ochrony procesora – jest to przełącznik który odpowiada za fakt czy do procesora dociera prąd, czy nie. Sterownik ten jest kierowany przez kontrolery PWM.
  • Ilość faz zasilania –  najważniejszy parametr, który określa liczbę cewek i innych układów stabilizujących napięcie procesora. Czym więcej faz zasilania, tym stabilniej pracował będzie procesor. Są to jedne z najdroższych elementów na płycie głównej. Standardowe płyty główne posiadają od dwóch do nawet ośmiu faz zasilania. Dla procesorów zablokowanych ze średniej czy niskiej półki cenowej wystarczą 2 – 5 faz. W rozwiązaniach profesjonalnych można się spotkać z układami, które posiadają 24 czy nawet 48 fazowe systemy zasilania, są to płyty główne stosowane w serwerach lub na zawodach przez profesjonalnych overclockerów, a same płyty potrafią kosztować często więcej niż cały komputer klasy średniej. Warto też napomnieć, że kilka lat temu stosowano układy z pojedynczą fazą i wystarczały one w zupełności, mimo że procesory pracowały na dużo wyższych napięciach i pobierały więcej prądu.
  • Chłodzenie faz zasilania – w tanich płytach oraz płytach ze średniej półki mało, który producent stosuje radiatory na sekcjach zasilania, determinowane jest to tym, że znajduje się tam 1 – 8 faz, które są w pewnej odległości od siebie, a więc przepływ powietrza w obudowie jest w stanie je schłodzić w sposób normalny. W płytach droższych sekcje zasilania są chłodzone przez system radiatorów połączonych ciepłowodami z radiatorami innych podzespołów(np. mostka południowego).

 

 

Układ dźwiękowy na płycie głównej

plyta2

Mało kto zwraca uwagę na kartę dźwiękową podczas kupowania płyty główniej. Tańsze konstrukcje posiadają układy dźwiękowe 2.1, które umożliwiają podłączenie maksymalnie 3 głośników, jeszcze inne 5.1, a te najdroższe karty obsługują zestawy 8.1. Są jeszcze przekłamania w specyfikacji producentów, przykładowo: Producent podaje że chipset dźwiękowy zastosowany na płycie obsługuje dźwięk przestrzenny 5.1(np. Realtek  ALC662 – 6 wtyczek) i obsługuje, jednak na płycie jest wyprowadzone gniazdo dla układów 2.1(3 wtyczki), a więc trzeba stosować albo wyjścia optyczne lub HDMI co zwiększa koszty całego zestawu. Najpopularniejszymi układami w płytach głównych są układy Realtek, które charakteryzują się przeciętną jakością dźwięku – można powiedzieć że spełniają swoje zadanie. W konstrukcjach droższych można spotkać chipy renomowanych producentów takie jak Creative czy Asus SupremeFX, które oferują wysoką jakość dźwięku i zadowolą nawet audiofili.

 

 

Ilość slotów na pamięć RAM oraz obsługa Dual Channel

plyta3

Przy wyborze płyty głównej ważnym elementem jest ilość gniazd pamięci oraz czy płyta obsługuje tryb Dual Channel. O co tak właściwie chodzi? Pamięci w trybie Dual Channel pracują z(teoretycznie) dwukrotnie większą szybkością przesyłając dane w strumieniu 128 bitowym, nie 64 jak to ma miejsce w standardowych modułach.  Dodatkowym atutem płyty jest większa ilość slotów na pamięć RAM, dzięki czemu będziemy mogli w przyszłości rozbudować naszą konstrukcje o więcej pamięci RAM. Ważnym elementem jest też maksymalne taktowanie pamięci które obsługiwane jest przez płytę. W komputerach ze średniej półki powinny wynosić minimalnie 1600MHz w przypadku DDR3 oraz 2133MHz w przypadku płyt z DDR4.

Więcej o pamięci RAM i technologiach w nich stosowanych opiszę w artykule “Jaka pamięć wybrać?” który pojawi się w najbliższym czasie.

 

 

Ilość gniazd SATA

plyta4

Większość zestawów komputerowych posiada dwa lub trzy gniazda SATA wykorzystane, reszta jedynie się kurzy. Przy wyborze płyty warto przemyśleć czy będziemy dokupywali większą ilość nośników danych w najbliższej przyszłości. Aktualnie na płytach głównych producenci instalują porty SATA 3Gb/s oraz SATA 6Gb/s. O ile te pierwsze nadają się do dysków talerzowych HDD, do SSD będą zdecydowanie za wolne. Naturalnie dysk będzie działał  z dużo mniejszą prędkością, niż na porcie 6Gb/s.

 

 

Porty USB

Ilość tych zależy od chipsetów zastosowanych w płycie głównej, warto się też zastanowić ile mamy urządzeń na USB z których korzystamy i zostawić 2 – 3 wolne na ‘w razie czego’.

 

Mostek południowy/północy i jego chłodzenie

plyta6

Wiele osób wybiera płyty ze względu na ‘profesjonalny’ wygląd, producenci w ten sposób ułatwiają nam, czyli kupującym w doborze odpowiedniej konstrukcji. Odpowiednie chłodzenie mostków: północnego(AMD lub VIA) i południowego zależy od wydajności całej konstrukcji oraz zależy od stabilnego działania podczas overclockingu. Więc teoretycznie czym większy radiator, tym lepiej. Do procesorów zablokowanych nie będziemy potrzebować radiatorów na mostkach wcale lub prawie wcale gdyż wymuszony przez wentylatory obieg powietrza w obudowie jest w stanie sprostać schłodzeniu ich.

 

 

Układ sieciowy

plyta7

O ile układy kart sieciowych w drogich płytach głównych posiadają interfejsy 1Gb/s(1000Mb/s) tak w tanich czy starszych modelach możemy się spotkać z kartami o przepustowości jedynie 100Mb/s. Dlaczego to takie ważne? Ponieważ o ile przez port LAN mamy podłączony komputer jedynie do internetu to nie będzie to problem, jednak jeśli mamy w domu więcej niż jedno urządzenie na przykład serwer NAS, dysk USB podłączony do routera czy inny komputer w sieci LAN warto wziąć układ z portem o przepustowości 1Gb/s. Przykład: Przesyłając plik używając karty 100Mb/s pomiędzy komputerami/peryferiami prędkość przesyłania będzie na poziomie 10MB/s(teoretycznie), a 5 – 7MB/s w praktyce. W przypadku portu 1Gb/s prędkość ta rośnie dziesięciokrotnie!

 

 

Złącza dodatkowe

Wybierając płytę musimy też wiedzieć, ile urządzeń oraz kart rozszerzeń będzie podpiętych do komputera. O ile do standardowego zestawu nie potrzeba nam żadnych dodatkowych kart rozszerzeń, tak w rozwiązaniach dla entuzjastów lub profesjonalistów często stosowane są gniazda PCI x1, PCI x2 oraz gniazda M2(te zintegrowane są często z PCI x1).

Jest to pierwsza część artykułu o  wyborze płyty głównej, kolejna część, w której zostaną opisane dokładnie poszczególne chipsety(dla procesorów Intel oraz AMD) dostępne na rynku, jest tutaj: Jaki chipset na płycie wybrać?